Dostarczone do mieszkania ciepło pozwala na utrzymywanie przyjemnej temperatury w trakcie sezonu grzewczego. Musimy jednak liczyć się z tym, że ciepło będzie uciekać. Straty ciepła dla poszczególnych elementów budynku pokazują najbardziej newralgiczne miejsca, którędy ciepło ucieka
Pokrywanie potrzeb na ogrzewanie budynku działa jak system naczyń połączonych, gdyż budynek konsumuje ciepło jako całość, a nie poszczególne części każde z osobna. To wynika z fizyki budynków. Gdy jakieś mieszkanie (lub jego część) próbuje się wychładzać, z powodu np. zamknięcia grzejników lub intensywnego wietrzenia, i tak przenika do niego ciepło przez ściany czy stropy z sąsiednich lokali, dążąc w ten sposób do wyrównania temperatur. W efekcie, sąsiedzi zużywają wtedy więcej energii, instalacja musi pracować z większą mocą, rosną też koszty ogrzewania całego budynku.
Wraz z nadejściem chłodniejszych miesięcy wraca temat tzw. pasożytnictwa cieplnego. Polega ono na tym, że niektórzy mieszkańcy budynków wielorodzinnych celowo zakręcają grzejniki w swoich mieszkaniach, ogrzewając się w ten sposób ciepłem przenikającym od sąsiadów. W efekcie – „sąsiedzkie” grzejniki pracują pełną parą, co – w przypadku rozliczania ogrzewania systemem podzielników kosztów – zwiększa ich opłaty za ciepło. Rozwiązanie problemów z finansowaniem sąsiedzkiego „pasożytnictwa cieplnego” ma przynieść nowelizacja Ustawy o efektywności energetycznej (obowiązuje od obecnego sezonu 2025/2026), która nakazuje m.in. montaż liczników zdalnych. Przepisy dotyczące rozliczania ciepła w mieszkaniach (podzielniki, liczniki, rozliczenia) znajdują się w innej ustawie – w Prawie energetycznym (art. 45a), mechanizm minimalnej opłaty opisuje natomiast Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska (§ 8 ust. 1 i 2) z 2021 roku, w pełni wdrożone w sezonie 2025/2026.
Nowelizacja ustawy o efektywności energetycznej
Wprowadzenie minimalnej opłaty za ogrzewanie ma zrekompensować straty związane z przepływem ciepła i przenikaniem ciepła przez przegrody wewnętrzne. Oznacza to, że nawet przy zakręconych grzejnikach właściciel mieszkania nie uniknie wydatków związanych z ogrzewaniem części wspólnych oraz przenikaniem ciepła z sąsiednich lokali. Nowe przepisy mają przeciwdziałać całkowitemu wyłączaniu ogrzewania, wyrównać zasady rozliczeń między lokatorami i ukrócić wieloletnie spory w blokach. Wiele spółdzielni w swoich nowych regulaminach jako minimum przyjęło 15 proc. kosztów zmiennych (czyli zależnych od faktycznego zużycia ciepła). Nie jest to jednak sztywny zapis ustawowy – spółdzielnia może ustalić inną wartość, np. 20 proc.
Nowelizacja ustawy przewiduje obowiązek montażu liczników i podzielników kosztów ogrzewania z funkcją zdalnego odczytu (z zastrzeżeniem: o ile jest to technicznie wykonalne i opłacalne) – do 1 stycznia 2027 roku. Ma to wyeliminować problemy związane z ręcznym spisywaniem ich wskazań, w tym błędy i manipulacje, a także uszczelnić system rozliczeń i dokładniejsze przypisywanie kosztów do poszczególnych lokali.
Zmiany będą wprowadzane stopniowo. W niektórych budynkach, w których ogrzewanie jest rozliczane za pomocą podzielników kosztów, minimalne opłaty za ciepło już obowiązują, pozostałe wspólnoty i spółdzielnie będą miały czas na dostosowanie się do końca 2026 roku.
Kara za zakręcone grzejniki
Wbrew doniesieniom mediów, spółdzielnie nie nakładają mandatów za zakręcone grzejniki. Lokatorzy płacą zgodnie z zasadami rozliczeń, które przewidują, że nawet przy wyłączonych kaloryferach trzeba pokryć część kosztów ogrzewania budynku. Zasady te wynikają z obowiązku utrzymania minimalnej temperatury w lokalach, określonej przepisami Ministerstwa Klimatu i Środowiska, na co najmniej 20oC w pomieszczeniach, w których stale przebywają ludzie, oraz 24oC w łazienkach. Ani zarządca, ani administrator nie mają prawa wejścia do lokalu bez zgody właściciela lub najemcy, by skontrolować działanie kaloryferów. Spółdzielnia może jednak sprawdzić wychłodzenie mieszkania, korzystając np. ze zdalnego odczytu podzielników kosztów i ciepłomierzy, przesyłanego drogą radiową, analizy porównawczej zużycia energii między lokalami o podobnym metrażu i położeniu, monitoringu pionów grzewczych, wykrywającego tzw. zimne punkty w budynku.
Optymalne zarządzanie temperaturą za pomocą termostatu
Kluczowym elementem regulacji temperatury w nowoczesnych instalacjach centralnego ogrzewania jest termostat grzejnikowy (zwany też głowicą termostatyczną). To on odpowiada za utrzymywanie stałej, określonej temperatury w pomieszczeniu. Niewłaściwe używanie termostatów jest najczęstszą przyczyną braku komfortu cieplnego i niepotrzebnych strat energii.
W budynkach wielorodzinnych stosuje się specjalne blokady termostatów, które zapobiegają całkowitemu zakręceniu zaworu. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie warunków technicznych, regulatory dopływu ciepła powinny uniemożliwić użytkownikom uzyskanie temperatury niższej niż 16oC w pomieszczeniach, dla których ustalono temperaturę minimum 20oC. Blokada może być prosta, niepozwalająca na wybór pozycji poniżej numeru 2, lub konstrukcyjna, zapewniająca minimalny przepływ wody nawet przy ustawieniu na „śnieżynkę”.
Jak zwiększyć komfort cieplny w mieszkaniu
Izolacja cieplna mieszkania – dywany tworzą warstwę izolacyjną na podłodze, a zasunięte po zmroku grube zasłony (ale niezasłaniające kaloryferów), zapobiegają stratom ciepła przez okna.
Eliminacja przeciągów – przeciągi wyziębiają, dlatego uszczelnienie drzwi i okien zapobiega uczuciu zimna na skórze, które często mylnie interpretujemy jako konieczność podkręcania grzejnika.
Kontrola wilgotności – optymalny poziom wilgotności w pomieszczeniach to 40–60 proc. Suche powietrze jest trudniejsze do ogrzania, a zbyt wilgotne sprzyja rozwojowi pleśni.
Stopniowa regulacja – zmiana nastawy tylko o „jedną kreskę” na skali zapewnia precyzyjną kontrolę i minimalizuje ryzyko przegrzania/wychłodzenia.
Bezwładność grzejnika – po zmianie nastawy poczekajmy kilkanaście minut. Z powodu bezwładności grzejnika natychmiastowa zmiana temperatury w pomieszczeniu jest niemożliwa. Niezasłanianie termostatu i grzejnika gwarantuje prawidłowy odczyt temperatury powietrza w pomieszczeniu i efektywny obieg ciepła.
Oszczędzajmy mądrze, czyli o pożytkach z edukacji
Eksperci podkreślają, że sama regulacja prawna nie wystarczy. Dopiero dobrze ocieplone budynki i modernizacja sieci cieplnych mogą ograniczyć straty energii. W wielu przypadkach to właśnie nieszczelności, a nie same grzejniki, odpowiadają za wysokie rachunki. Równie istotna jest też świadomość mieszkańców i rozsądne korzystanie z ogrzewania. Od wielu już lat kampanie informacyjno-edukacyjne, dotyczące racjonalnego korzystania z ciepła systemowego i oszczędzania energii prowadzi Izba Gospodarcza Ciepłownictwo Polskie wraz z dostawcami ciepła systemowego.
